Mỹ bất ngờ giảm thuế nhôm: Cứu chuỗi cung ứng quốc phòng, cổ phiếu nào hưởng lợi?

Mỹ vừa có một bước đi tưởng như khá nghịch lý: một mặt duy trì hàng rào thuế quan để bảo vệ sản xuất trong nước, mặt khác lại cho phép giảm một nửa thuế nhập khẩu nhôm đối với một số doanh nghiệp. Vì sao Washington chấp nhận “nới cửa” với một nguyên liệu vốn được bảo hộ mạnh?

Câu trả lời nằm ở một vấn đề lớn hơn thuế quan: an ninh chuỗi cung ứng quốc phòng. Và với nhà đầu tư Việt Nam, câu hỏi tiếp theo là liệu chính sách này có đẩy giá nhôm tăng và mang lại cơ hội cho các cổ phiếu vật liệu như HPG, HSG, NKG hay GDA?

Giảm thuế để đổi lấy nhà máy trên đất Mỹ

Theo chính sách mới, doanh nghiệp cam kết xây dựng, mở rộng hoặc nâng cấp nhà máy luyện nhôm nguyên sinh tại Mỹ có thể được nhập một lượng nhôm tương ứng với công suất dự kiến của dự án với mức thuế chỉ bằng một nửa mức thuế Section 232 thông thường.

Nói cách khác, Mỹ không giảm thuế nhôm đại trà mà đang thực hiện một cuộc trao đổi khá rõ ràng:

Muốn hưởng thuế thấp hơn, hãy đầu tư nhà máy tại Mỹ.

Các dự án phải đáp ứng những điều kiện cụ thể, trong đó có yêu cầu khởi công trước ngày 20/1/2029.

Đây là cách Washington vừa giải quyết nhu cầu nguyên liệu trước mắt, vừa kéo năng lực luyện nhôm trở lại nước Mỹ trong dài hạn.

Vì sao nhôm trở thành vấn đề an ninh quốc gia?

Nhôm không chỉ được sử dụng trong lon nước giải khát, ô tô hay xây dựng. Nhôm nguyên sinh chất lượng cao và các hợp kim của nó còn là vật liệu quan trọng để chế tạo máy bay, tên lửa, tàu chiến, xe quân sự và nhiều hệ thống quốc phòng hiện đại.

Trong khi đó, năng lực luyện nhôm của Mỹ đã suy giảm mạnh trong nhiều thập niên.

Financial Times cho biết Mỹ hiện chỉ còn khoảng 4 nhà máy luyện nhôm, so với 22 nhà máy cách đây hai thập kỷ. Nhu cầu nhôm nguyên sinh của Mỹ vì vậy lớn hơn đáng kể so với khả năng tự sản xuất.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên liệu bên ngoài trở thành một điểm yếu của chuỗi cung ứng quốc phòng Mỹ.

Bởi vậy, giảm thuế lần này thực chất là bước lùi ngắn hạn về bảo hộ để tiến tới mục tiêu dài hạn: tự chủ nguyên liệu chiến lược.

Giá nhôm thế giới sẽ tăng hay giảm?

Tác động lên giá nhôm có thể không diễn ra theo một chiều.

Trong ngắn hạn, việc cho phép một lượng nhôm nhập khẩu vào Mỹ với mức thuế thấp hơn có thể giúp giảm căng thẳng nguồn cung và hạ bớt mức chênh lệch giá nhôm tại thị trường Mỹ. Vì ưu đãi chỉ dành cho các doanh nghiệp đáp ứng điều kiện đầu tư nên ảnh hưởng giảm giá đối với nhôm thế giới có thể không quá lớn.

Trong trung hạn, câu chuyện lại tích cực hơn cho giá nhôm. Việc Mỹ chính thức coi nhôm là vật liệu chiến lược, cùng nhu cầu ngày càng lớn từ quốc phòng, hàng không, ô tô, năng lượng và hạ tầng có thể tạo thêm động lực cho nhu cầu nhôm nguyên sinh.

Về dài hạn, nếu các dự án luyện nhôm mới tại Mỹ thực sự đi vào hoạt động với quy mô lớn, nguồn cung tăng thêm sẽ trở thành yếu tố kìm hãm giá.

Vì vậy, chính sách mới chưa đủ để tạo ra một “cơn sốt giá nhôm” ngay lập tức, nhưng củng cố câu chuyện đầu tư dài hạn đối với nhôm và các kim loại chiến lược.

HPG, HSG, NKG, GDA có thực sự hưởng lợi?

Đây là điểm nhà đầu tư Việt Nam cần thận trọng, bởi HPG, HSG, NKG và GDA đều là doanh nghiệp thép, không phải nhà sản xuất nhôm nguyên sinh.

HPG – Hòa Phát: Tác động trực tiếp gần như không đáng kể. Hòa Phát chủ yếu sản xuất HRC, thép xây dựng, phôi thép, ống thép và một số sản phẩm thép khác. Nếu chu kỳ đầu tư quốc phòng, công nghiệp và hạ tầng toàn cầu thúc đẩy nhu cầu thép tăng, HPG có thể hưởng lợi gián tiếp. Trong bốn doanh nghiệp, HPG cũng ít nhạy cảm nhất với biến động giá nhôm đầu vào.

HSG – Hoa Sen, NKG – Nam Kim và GDA – Tôn Đông Á: Câu chuyện phức tạp hơn. Cả ba đều sản xuất nhiều loại tôn mạ, trong đó có tôn lạnh sử dụng lớp phủ hợp kim nhôm – kẽm.

Điều này đồng nghĩa giá nhôm tăng chưa chắc đã là tin tốt.

Nếu nhôm tăng giá, chi phí nguyên liệu lớp mạ có thể tăng theo. Doanh nghiệp chỉ được hưởng lợi nếu có khả năng tăng giá bán đủ nhanh hoặc đang sở hữu lượng nguyên liệu tồn kho giá thấp. Ngược lại, nếu giá bán tăng chậm hơn chi phí đầu vào, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.

Vậy ai mới thực sự hưởng lợi?

Những doanh nghiệp hưởng lợi rõ nhất từ chính sách của Mỹ không phải các nhà sản xuất thép Việt Nam mà nằm ở chuỗi cung ứng nhôm nguyên sinh.

Trước hết là các hãng luyện nhôm có kế hoạch xây mới hoặc mở rộng nhà máy tại Mỹ, bởi họ vừa được hưởng hàng rào bảo hộ, vừa có cơ hội nhập nguyên liệu với thuế thấp hơn trong thời gian đầu tư.

Tiếp đến là các doanh nghiệp khai thác bauxite, sản xuất alumina và cung cấp nguyên liệu cho ngành luyện nhôm, nếu nhu cầu của Mỹ tăng mạnh.

Xa hơn là nhóm sản xuất nhôm chất lượng cao và hợp kim đặc chủng phục vụ hàng không – quốc phòng.

Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, hiện chưa có doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn thực sự tương đương các tập đoàn luyện nhôm nguyên sinh quốc tế. Vì vậy, khả năng hưởng lợi trực tiếp từ chính sách này tương đối hạn chế.

Nhà đầu tư Việt Nam nên nhìn vào điều gì?

Nếu chỉ xét riêng tác động của chính sách nhôm mới:

HPG: Trung tính đến tích cực nhẹ – ít chịu ảnh hưởng từ giá nhôm và có khả năng hưởng lợi gián tiếp nếu chu kỳ thép, công nghiệp và đầu tư toàn cầu mạnh lên.

HSG: Trung tính – tâm lý nhóm vật liệu có thể tích cực nhưng giá nhôm tăng cũng làm tăng chi phí một số dòng tôn mạ.

NKG: Trung tính – tương tự HSG, yếu tố quan trọng là khả năng chuyển phần tăng chi phí nguyên liệu sang giá bán.

GDA: Trung tính – cần đặc biệt theo dõi giá HRC, nhôm, kẽm và khả năng điều chỉnh giá bán của các sản phẩm tôn lạnh, tôn lạnh màu.

Câu chuyện lớn hơn phía sau giá nhôm

Điều đáng chú ý nhất từ quyết định của Washington có lẽ không nằm ở việc thuế nhôm giảm bao nhiêu.

Mỹ đang từng bước chuyển từ “dùng thuế để bảo hộ” sang “dùng thuế để buộc chuỗi cung ứng quay về trong nước”. Nhôm, thép, đồng và nhiều khoáng sản chiến lược ngày càng được nhìn dưới góc độ an ninh quốc gia thay vì đơn thuần là hàng hóa thương mại.

Nếu xu hướng này tiếp tục, địa chính trị, quốc phòng và khả năng tự chủ chuỗi cung ứng sẽ ngày càng trở thành những biến số quan trọng quyết định dòng vốn đầu tư và giá kim loại toàn cầu.

Với chứng khoán Việt Nam, vì vậy, tin Mỹ giảm thuế nhôm chưa phải lý do đủ mạnh để mua HPG, HSG, NKG hay GDA. Nhà đầu tư vẫn cần tập trung vào những yếu tố sát với lợi nhuận doanh nghiệp hơn như giá HRC, nhu cầu thép trong nước, bất động sản, đầu tư công, thị trường xuất khẩu và biên lợi nhuận.

Nếu chỉ xét riêng câu chuyện này, HPG có vị thế tương đối thuận lợi nhất trong nhóm do ít chịu tác động từ chi phí nhôm. HSG, NKG và GDA đứng trước tác động hai chiều. Còn những doanh nghiệp hưởng lợi thực sự từ chiến lược mới của Mỹ vẫn nằm ở chuỗi bauxite – alumina – nhôm nguyên sinh và vật liệu nhôm chiến lược.