Trump và thương vụ dầu mỏ Venezuela: sai lầm lớn hay cơ hội khó bỏ qua?

Giữa lúc xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng lo ngại một cú sốc nguồn cung mới, Tổng thống Donald Trump lại đặt cược vào một “kho dầu” khổng lồ ở bên kia bán cầu: Venezuela – quốc gia sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới.

Một thỏa thuận chưa từng có đang mở đường cho phía Mỹ tiếp cận khoảng 65 tỷ thùng dầu Venezuela. Nếu kế hoạch thành công, hàng triệu thùng dầu có thể được bổ sung vào nguồn cung trong những năm tới, tạo đối trọng đáng kể với rủi ro từ Trung Đông.

Nhưng Financial Times đặt ra một câu hỏi đầy hoài nghi: Thỏa thuận này quá nhiều khiếm khuyết, hay đã quá quan trọng để Washington có thể để nó thất bại?

65 tỷ thùng dầu và canh bạc gần 100 tỷ USD

Trung tâm của thỏa thuận là North American Blue Energy Partners (NABEP). Doanh nghiệp này được trao quyền khai thác 17 mỏ dầu tại Venezuela với khoảng 65 tỷ thùng trữ lượng đã được chứng minh, tương đương khoảng 1/5 trữ lượng dầu của nước này. NABEP dự kiến huy động gần 100 tỷ USD để phát triển các dự án và đặt mục tiêu nâng sản lượng lên trên 1 triệu thùng/ngày.

Theo cấu trúc được công bố, Chính phủ Mỹ có quyền nắm 35% cổ phần công ty mẹ của NABEP, đồng thời được ưu tiên mua 20% sản lượng với giá thành sản xuất. Các quyền khai thác có thời hạn lên tới 100 năm. Điều này cho thấy Washington không đơn thuần xem Venezuela như một khoản đầu tư thương mại, mà ngày càng coi nguồn dầu tại đây là một tài sản chiến lược về an ninh năng lượng.

Chevron nhập cuộc: 7 tỷ USD và mục tiêu 600.000 thùng/ngày

Một tín hiệu đáng chú ý khác là các tập đoàn dầu khí lớn đang bắt đầu tăng hiện diện tại Venezuela. Chevron vừa công bố kế hoạch đầu tư hơn 7 tỷ USD trong 5 năm, với mục tiêu tăng hơn gấp đôi sản lượng tại Venezuela lên khoảng 600.000 thùng/ngày. Công ty cũng được bổ sung diện tích khai thác tại vành đai dầu Orinoco. Đáng chú ý, Chevron cho biết tổng chi phí khai thác tại đây có thể dưới 20 USD/thùng, tạo ra biên lợi nhuận hấp dẫn nếu giá dầu thế giới tiếp tục ở mức cao. Sự trở lại của dòng vốn quốc tế cho thấy Venezuela có khả năng bước vào một chu kỳ tái đầu tư dầu khí quy mô lớn sau nhiều năm sản lượng suy giảm.

Có 65 tỷ thùng dầu nhưng chưa chắc khai thác được nhanh

Đây lại chính là điểm yếu lớn nhất của “siêu thương vụ”. Venezuela không thiếu dầu. Điều nước này thiếu là vốn, công nghệ, hạ tầng và sự ổn định đủ để biến tài nguyên dưới lòng đất thành những thùng dầu thực tế trên thị trường. Phần lớn dầu Venezuela là dầu nặng, khó khai thác và chế biến hơn dầu nhẹ. Hạ tầng dầu khí cũng xuống cấp sau nhiều năm thiếu đầu tư.

Bên cạnh đó là hàng loạt rủi ro về pháp lý, quyền sở hữu và tính bền vững của các hợp đồng kéo dài tới 100 năm. Reuters cho biết chính cấu trúc bất thường của thỏa thuận đã khiến một số tập đoàn dầu khí lớn thận trọng khi đánh giá cơ hội đầu tư. Nói cách khác, 65 tỷ thùng trữ lượng không đồng nghĩa với 65 tỷ thùng dầu sẵn sàng chảy ra thị trường.

Vì sao Venezuela vẫn quá hấp dẫn để Mỹ không bỏ qua?

Venezuela có một lợi thế mà Trung Đông không thể có: vị trí địa lý. Nguồn dầu này nằm ngay tại Tây bán cầu và gần hệ thống lọc hóa dầu khổng lồ của Mỹ tại Gulf Coast. Nhiều nhà máy lọc dầu ở đây vốn được thiết kế để xử lý loại dầu nặng của Venezuela. Vì vậy, trong bối cảnh nguồn cung Trung Đông ngày càng chịu rủi ro địa chính trị, Venezuela có thể giúp Mỹ xây dựng một trục cung ứng năng lượng Tây bán cầu, kết nối sản lượng của Mỹ với Canada, Guyana và Venezuela. Điều này không chỉ liên quan đến giá dầu mà còn là câu chuyện giảm phụ thuộc chiến lược vào Trung Đông.

Giá dầu chưa thể giảm mạnh ngay

Đây là điểm thị trường cần đặc biệt lưu ý. Thỏa thuận 65 tỷ thùng nghe rất lớn, nhưng tác động thực tế lên nguồn cung không thể xuất hiện ngay trong vài tháng. Để tăng sản lượng, Venezuela phải khoan thêm giếng, sửa chữa đường ống, nâng cấp cảng, hệ thống điện và cơ sở xử lý dầu. Ngay cả Chevron – một tập đoàn có vốn và kinh nghiệm hàng đầu thế giới – cũng đặt mục tiêu tăng lên khoảng 600.000 thùng/ngày trong vòng 5 năm, thay vì chỉ vài tháng. Vì vậy, trong ngắn hạn, giá dầu vẫn chủ yếu bị chi phối bởi tình hình Trung Đông, Iran, eo biển Hormuz và mức độ gián đoạn nguồn cung thực tế. Nếu nguồn cung tại vùng Vịnh gặp sự cố lớn, Venezuela không thể ngay lập tức bơm thêm hàng triệu thùng dầu mỗi ngày để cứu thị trường.

Nhưng Venezuela có thể tạo “trần” cho giá dầu dài hạn

Tác động trở nên đáng chú ý hơn nếu nhìn trong 3–5 năm tới. NABEP hướng tới sản lượng trên 1 triệu thùng/ngày, trong khi Chevron đặt mục tiêu khoảng 600.000 thùng/ngày. Nếu những kế hoạch này được thực hiện, cộng thêm đầu tư của các tập đoàn quốc tế khác, Venezuela có thể bổ sung một lượng nguồn cung đáng kể vào thị trường toàn cầu. Đây có thể trở thành một cơ chế tự cân bằng đáng chú ý: giá dầu càng cao, các dự án Venezuela càng hấp dẫn về kinh tế; đầu tư càng mạnh, nguồn cung tương lai càng tăng và cuối cùng tạo áp lực kéo giá xuống. Venezuela vì thế có khả năng trở thành một “van an toàn” mới của nguồn cung dầu thế giới, hạn chế khả năng Brent duy trì ở mức cực cao trong nhiều năm.

Giá xăng, diesel và nhiên liệu hàng không cũng có thể được hưởng lợi

Tác động của Venezuela không dừng ở dầu thô. Dầu nặng của nước này phù hợp với nhiều nhà máy lọc dầu phức hợp tại Gulf Coast. Chevron hiện cũng xuất dầu Venezuela tới các nhà máy lọc dầu Mỹ để chế biến thành xăng, diesel và nhiên liệu hàng không. Nếu nguồn nguyên liệu Venezuela tăng mạnh, công suất chế biến các sản phẩm này có điều kiện được cải thiện, qua đó góp phần giảm tình trạng căng thẳng trên thị trường nhiên liệu tinh chế. Tuy nhiên, mức giảm giá cuối cùng vẫn phụ thuộc vào công suất lọc dầu, crack spread, tồn kho và nhu cầu tiêu thụ, chứ không chỉ riêng giá dầu thô.

Hai lực đối nghịch đang giằng co giá dầu thế giới

Thị trường năng lượng hiện đứng giữa hai lực tác động gần như trái chiều. Trung Đông là lực đẩy giá dầu lên trong ngắn hạn: chiến sự, Iran và nguy cơ gián đoạn eo biển Hormuz có thể làm mất nguồn cung ngay lập tức. Venezuela là lực kéo giá xuống trong trung và dài hạn: hàng chục tỷ USD đầu tư có thể đưa một lượng lớn nguồn cung từng bị bỏ quên trở lại thị trường.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải Venezuela có 65 tỷ thùng dầu, mà là bao nhiêu thùng trong số đó có thể thực sự được đưa ra thị trường và nhanh đến mức nào.

Nếu Trung Đông sớm ổn định trong khi sản lượng Venezuela tăng, áp lực giảm giá dầu sẽ lớn hơn. Nếu xung đột kéo dài, Venezuela có thể giúp hạn chế giá tăng trong tương lai nhưng chưa thể giải quyết thiếu hụt trước mắt. Còn nếu Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, Venezuela gần như không thể trở thành “liều thuốc hạ sốt” tức thời cho thị trường dầu.

Canh bạc có thể thay đổi bản đồ năng lượng thế giới

Thỏa thuận Venezuela chứa đựng những rủi ro lớn về vốn, hạ tầng, pháp lý và khả năng thực thi. Nhưng chính bất ổn tại Trung Đông đang khiến nguồn tài nguyên khổng lồ này trở nên có giá trị chiến lược hơn. Trong ngắn hạn, Iran và Hormuz vẫn có khả năng quyết định hướng đi của giá dầu. Nhưng trong 3–5 năm tới, Venezuela có thể trở thành một trong những nguồn cung tăng trưởng quan trọng, góp phần tạo “trần” cho giá dầu và nhiên liệu toàn cầu.

Nếu Washington thành công, ý nghĩa thậm chí còn vượt ra ngoài giá một thùng dầu: Mỹ có thể củng cố một trục năng lượng Tây bán cầu, giảm phụ thuộc vào Trung Đông và đưa một trong những kho dầu lớn nhất hành tinh trở lại chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đó cũng là nghịch lý của canh bạc Venezuela: càng nhiều rủi ro và khiếm khuyết, nhưng trong một thế giới ngày càng bất ổn về năng lượng, nó lại càng trở nên quá quan trọng để Washington dễ dàng chấp nhận thất bại.